Маърифат ҳамчун неруи бузурги маънавӣ

Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва бархӯрди тамаддунҳо, масъалаи ҳифзи арзишҳои миллӣ ва фарҳангии ҳар як миллат аҳамияти махсус пайдо мекунад. Ҷомеаи муосир бо равандҳои гуногуни иҷтимоӣ, сиёсӣ ва фарҳангӣ рӯ ба рӯ гардида, дар ин миён хатари паҳншавии бегонапарастӣ ва хурофот низ меафзояд. Бегонапарастӣ ҳамчун падидае, ки аз худбехабарӣ ва нодонӣ сарчашма мегирад, метавонад ба косташавии ҳувияти миллӣ ва аз байн рафтани арзишҳои суннатӣ оварда расонад. Ҳамзамон, хурофот низ ҳамчун зуҳуроти тафаккури ғайриилмӣ ва ақидаҳои беасос ба рушди солими ҷомеа монеа эҷод мекунад. Дар чунин шароит, нақши маърифат, илму дониш ва тарбияи дурусти ҷомеа дар мубориза бо ин падидаҳо ниҳоят муҳим ва тақдирсоз мебошад.

Маърифат ҳамчун неруи бузурги маънавӣ ва зеҳнӣ инсонро аз ҷаҳолат раҳо сохта, ба сӯи тафаккури солим роҳнамоӣ мекунад. Ҷомеае, ки дар он сатҳи маърифат баланд аст, камтар ба таъсири андешаҳои бегона ва хурофоти беасос гирифтор мешавад. Зеро шахси соҳибмаърифат ҳар як падида ва равандро аз нигоҳи илмӣ ва мантиқӣ арзёбӣ намуда, ба ҳар гуна таблиғоти нодуруст муқобилат карда метавонад. Аз ин рӯ, рушди низоми маориф ва баланд бардоштани сатҳи саводнокии аҳолӣ яке аз роҳҳои асосии пешгирии бегонапарастӣ ва хурофот ба ҳисоб меравад.

Дар ҷомеаи мо низ масъалаи ҳифзи арзишҳои миллӣ ва мубориза бо таъсири омилҳои бегона аз вазифаҳои муҳим ба шумор меравад. Таърихи халқи тоҷик собит месозад, ки фарҳанги миллӣ ва арзишҳои маънавӣ дар тӯли асрҳо ҳамчун сутуни устувори давлатдорӣ ва худшиносии миллӣ хизмат намудаанд. Аммо дар шароити имрӯз, бо густариши воситаҳои ахбори омма ва шабакаҳои иҷтимоӣ, имконияти паҳншавии андешаҳои бегона ва хурофот бештар гардидааст. Баъзе гурӯҳҳо ва шахсони манфиатдор бо истифода аз нодонӣ ва камбуди маърифат кӯшиш менамоянд, ки ақидаҳои ғаразнок ва беасосро дар ҷомеа паҳн кунанд.

Мубориза бо чунин падидаҳо танҳо бо роҳҳои маъмурӣ ва манъкунӣ самарабахш буда наметавонад. Зарур аст, ки дар баробари ин, корҳои фаҳмондадиҳӣ, тарбиявӣ ва маърифатӣ ба таври густурда ба роҳ монда шаванд. Маърифат бояд ба як воситаи муҳими ташаккули ҷаҳонбинии солим табдил ёбад. Ин раванд бояд аз оила оғоз гардида, дар муассисаҳои таълимӣ ва тамоми сохторҳои ҷомеа идома ёбад.

Нақши оила дар ин самт хеле муҳим аст. Оила ҳамчун муҳити аввалини тарбияи инсон бояд ба фарзандон эҳсоси ифтихор аз миллат, эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ва тафаккури солимро омӯзонад. Агар кӯдак аз хурдӣ бо фарҳанги миллӣ ва арзишҳои маънавӣ ошно гардад, эҳтимоли гирифтор шудан ба таъсири бегонапарастӣ ва хурофот хеле кам мегардад. Волидон бояд худ намунаи ибрат буда, бо рафтор ва гуфтори худ арзишҳои дурустро тарғиб намоянд.

Муассисаҳои таълимӣ низ дар баланд бардоштани сатҳи маърифат ва ташаккули ҷаҳонбинии илмӣ нақши калидӣ доранд. Омузгорон бояд на танҳо донишҳои назариявиро омӯзонанд, балки дар хонандагон қобилияти тафаккури мустақил, таҳлил ва муқоисаро инкишоф диҳанд. Танҳо дар ин сурат ҷавонон метавонанд андешаҳои гуногунро дуруст арзёбӣ намуда, аз таъсири ақидаҳои нодуруст эмин бимонанд.

Ҳамзамон, воситаҳои ахбори омма ва шабакаҳои иҷтимоӣ низ метавонанд ҳам воситаи паҳншавии хурофот ва ҳам абзори мубориза бо он бошанд. Агар онҳо ба таври мақсаднок ва дуруст истифода шаванд, метавонанд дар баланд бардоштани маърифати ҷомеа саҳми назаррас гузоранд. Нашри маводи таҳлилӣ, барномаҳои маърифатӣ ва тарғиби илм метавонад ба коҳиш ёфтани таъсири хурофот мусоидат намояд.

Яке аз масъалаҳои муҳими дигар ташаккули худшиносии миллӣ мебошад. Шахсе, ки аз таърих, фарҳанг ва арзишҳои миллати худ огоҳ аст, камтар ба бегонапарастӣ майл мекунад. Аз ин рӯ, омузиши таърихи миллӣ, мероси фарҳангӣ ва шахсиятҳои барҷаста бояд ҷузъи муҳими низоми таълим ва тарбия бошад. Ин раванд ба ҷавонон имкон медиҳад, ки худро ҳамчун қисми ҷудонашавандаи миллат эҳсос намуда, барои ҳифзи арзишҳои он талош варзанд.

Хурофот бошад, бештар дар муҳите паҳн мешавад, ки сатҳи маърифат паст аст ва одамон ба ҳар гуна иттилооти беасос бовар мекунанд. Барои мубориза бо хурофот зарур аст, ки ҷаҳонбинии илмӣ ва тафаккури интиқодӣ дар ҷомеа тақвият дода шавад. Фаҳмонидани моҳияти илмии падидаҳо, рад намудани ақидаҳои беасос бо далелҳои мантиқӣ ва илмӣ метавонад таъсири хурофотро коҳиш диҳад.

Дар умум метавон гуфт, ки маърифат ҳамчун сипари боэътимод ҷомеаро аз таъсири манфии бегонапарастӣ ва хурофот ҳифз менамояд. Ҷомеаи маърифатнок дорои неруи зеҳнӣ ва маънавӣ буда, метавонад ба ҳар гуна таҳдидҳо муқобилат намояд. Аз ин рӯ, сармоягузорӣ ба соҳаи маориф, рушди илму фарҳанг ва баланд бардоштани сатҳи маърифати аҳолӣ бояд яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ бошад.

Хулоса, мубориза бо бегонапарастӣ ва хурофот вазифаи танҳо як ниҳод нест, балки масъулияти умумии ҷомеа мебошад. Танҳо бо ҳамкории оила, муассисаҳои таълимӣ, давлат ва ҷомеаи шаҳрвандӣ метавон ба натиҷаҳои назаррас ноил гардид. Дар ин раванд, маърифат ҳамчун неруи пешбаранда ва калиди асосии муваффақият хизмат мекунад. Ҷомеае, ки ба илму дониш такя мекунад, ҳамеша устувор, пешрафта ва аз таҳдидҳои маънавӣ эмин хоҳад буд.

Шуъбаи таҳлил ва робита бо ҷомеа