Вокуниши вазъи Афғонистон

Афғонистон баъд аз ҳодисаҳои ҳарбию сиёсӣ аз соли 2001 инҷониб ҳамчун Ҷумҳурии исломии Афғонистон дар арсаи ҷаҳонӣ шинохта шуд. Афғонистон ин давлате мебошад, ки аз соли 2012 ҳамчун давлати назоратбаранда дар Созмони ҳамкории Шанхай баромад мекунад. Ба монанди давлатҳои Ҳиндустон ва Покистон дар ҳаракати он аст, ки аъзои комилҳуқуқи ташкилоти минтақавии Созмони ҳамкории Шанхай гардад.

Чих еле ки хабарнигорони Ховар иттилоъ медиҳанд, 17 сентябри соли ҷорӣ дар шаҳри Душанбе ҷаласаи муштараки сарони кишварҳо – аъзои Созмони Аҳдномаи Амнияти Дастаҷамъӣ ва Созмони Ҳамкории Шанхай баргузор шуд, ки ба вазъи Афғонистон бахшида шуда буд.

Як рӯз пеш дар Душанбе ҷаласаи Шӯрои амнияти дастаҷамъии СААД ва имрӯз – ҷаласаи Шӯрои сарони давлатҳои аъзои Созмони Ҳамкории Шанхай баргузор шуд. Қаблан президенти Беларус Александр Лукашенко пешниҳод карда буд, ки талошҳои ин ду созмон дар ҳалли бӯҳрони Афғонистон ва баргузории як нишасти муштарак муттаҳид карда шаванд.

Чунин формати нави муштарак имкон дод, ки бори дигар ба таври иловагӣ ва бо таваҷҷӯҳ муҳокима кардани вазъи кунунии Афғонистон, роҳҳои вокуниш ба мушкилот ва таҳдидҳои содиротӣ сурат гирад.

Умуман баён кардан мумкин аст, ки роҳбарони кишварҳо оид ба зарурати амалҳои ҳамоҳангшуда оид ба мушкилоти пешбинишуда ба мувофиқа расиданд. Як қатор пешниҳодҳоро оид ба таҳияи механизмҳои ҳамкории СҲШ ва СААД пешниҳод карданд. Таваҷҷӯҳ ба чунин таҳдидҳои эҳтимолӣ, ба монанди паҳншавии миқдори зиёди силоҳ дар Афғонистон пас аз хуруҷи нерӯҳои амрикоӣ ва муттаҳидонаш, қочоқи маводи мухаддир, афзоиши эҳсосоти террористӣ ва экстремистӣ, муҳоҷирати беназорат ва қочоқи инсон, равона карда шуд. Ғайриқобили қабул будани чунин зуҳурот ҳам дар дохили Афғонистон ва ҳам дар сатҳи фаромарзӣ дар суханрониҳои ҳамаи иштирокчиёни саммит таъкид шуд. Аз ин рӯ, ҷонибҳо дар бораи зарурати ҳамоҳангсозии талошҳо дар ин замина ба мувофиқа расиданд.

Онҳо инчунин таваҷҷӯҳро ба қавитарин бӯҳрони башардӯстона ва озуқаворӣ, ки Афғонистон дучор шуд, аҳамияти кумак ба мардуми афғон дар шароити кунунӣ ба хотири кафолати сулҳу амният дар минтақа ва пешгирии нооромии минбаъдаи вазъро ҷалб карданд. Дар ин самт оид ба расонидани кумаки башардӯстона, бахусус таҳти сарпарастии СММ, ризоияти умумӣ вуҷуд дорад. Зарурати таҳияи на танҳо чораҳои фаврӣ, балки барои дарозмуддат низ қайд карда шуд. Пешниҳодҳо дар бораи таъмини маъмурияти нави Афғонистон ба дороиҳои байналмилалии қаблан яхкардашудаи ин кишвар вуҷуд доштанд. Ҳамчунин таъкид шуд, ки бори дастгирӣ ва ислоҳи вазъи кунунӣ дар Афғонистон, аз ҷумла, бояд ба дӯши онҳое гузошта шавад, ки амали онҳо ба ин оварда расонданд – Иёлоти Муттаҳида ва иттифоқчиёни он дар НАТО.

Дар суханрониҳои раҳбарони кишварҳои СҲШ ва СААД ҳамчунин пешниҳодҳо дар бораи зарурати сохтани муколама бо мақомоти нави Афғонистон дар ин ё он шакл пешниҳод шуданд. Ҳамчунин Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, мўхтарам Эмомалӣ Раҳмон қайд намуданд, ки то ба ҳол, дар сатҳи ғайрирасмӣ ва на ҳамчун эътирофи расмӣ, балки барои мақсадҳои амалиявӣ натиҷаҳои мусбиро бояд гузоранд. Ин тамосҳо имкон медоданд, ки дар қатори дигар масъалаҳои муҳим ба таври муассиртар дар ҳалли мушкилоти башардӯстона дар Афғонистон саҳм гузоранд, масъалаҳои марбут ба амнияти минтақавӣ ва идомаи ҳамкориҳои тиҷоративу иқтисодиро идома диҳанд. Аз ин рӯ, мушкилот бояд бо меҳрубонӣ ҳал карда шавад, ҳамчун як баробар муносибат кунед. Ба Афғонистон кумак кардан лозим аст. Танҳо дар ин роҳ мушкилотро бе дард ҳал кардан мумкин аст.

Ҳамзамон, ширкаткунандагони нишасти муштарак таъкид карданд, ки Толибоне, ки ба қудрат расидаанд, бояд пайваста ниятҳои эълонкардаи худро амалӣ кунанд. Ин ба ташкили муколамаи фарогир дар дохили Афғонистон дахл дорад, то ҳамаи гурӯҳҳои қавмӣ дар мақомоти давлатӣ, риояи ҳуқуқу озодиҳои ақаллиятҳои миллӣ, занон ва умуман ҳуқуқи инсон дахл дошта бошанд. Ҳамчунин андешидани чораҳои фаъол барои пешгирии таҳдидҳои дар боло зикршуда дар самти паҳншавии терроризм, қочоқи маводи мухаддир ва тиҷорати ғайриқонунии силоҳ муҳим аст. Ҳамзамон, сарнавишти Афғонистонро бояд танҳо мардуми ин кишвар бидуни осеб ба соҳибихтиёрӣ муайян кунанд.

Воситов Ҳ.А. – н.и.ҳ., досенти кафедраи

назария ва таърихи давлат ва ҳуқуқи ДДҲБСТ