ЧАРО САНАИ 16 НОЯБР ҲАМЧУН РӮЗИ ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ҶАШН ГИРИФТА МЕШАВАД?

Дар таърихи давлатдории навини тоҷикон санаҳое мавҷуданд, ки ҳамчун нуқтаҳои гардиши тақдирсоз барои ташаккул, таҳким ва рушди устувори давлати соҳибистиқлол хизмат кардаанд. Яке аз чунин санаҳои муҳим 16 ноябр мебошад, ки тибқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рӯзҳои ид» (бо тағйиру иловаҳои 15 апрели соли 2016) ҳамчун Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таҷлил мегардад. Интихоби ин рӯз тасодуфӣ набуда, ба ду рӯйдоди бузурги таърихӣ ва ҳуқуқӣ – Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон – соли 1992 ва нахустин маросими савгандёдкунии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар асоси Конститутсияи нави мамлакат – соли 1994 пайванди ногусастанӣ дорад.
Барои дарки аҳаммияти санаи 16 ноябр бояд ба вазъи сиёсӣ ва иҷтимоии ибтидои солҳои 90-уми асри XX назар афканд. Пас аз ба даст овардани Истиқлоли давлатӣ 9 сентябри соли 1991 Тоҷикистон бар асари мухолифатҳои шадиди сиёсӣ ва мудохилаҳои берунӣ ба гирдоби ҷанги шаҳрвандӣ кашида шуд. Сохторҳои давлатӣ фалаҷ гардида, хатари парокандашавии миллат ва аз байн рафтани давлати ҷавон ба миён омад. Дар чунин шароити ҳассос, 16 ноябри соли 1992 дар Қасри Арбоби шаҳри Хуҷанд Иҷлосияи таърихии XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба кори худ оғоз намуд. Маҳз дар ҷараёни ин иҷлосияи тақдирсоз 19 ноябри соли 1992 вакилони мардумӣ Эмомалӣ Раҳмонро ба ҳайси Раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон – Сарвари давлат интихоб карданд. Ба андешаи муаррихон ва сиёсатшиносони ватанӣ, интихоби мазкур заминаи аввалинро барои барқарорсозии сохти конститутсионӣ, хомӯш кардани оташи ҷанги дохилӣ, баргардонидани гурезаҳо ва таъмини сулҳу субот дар кишвар фароҳам овард.
Ҷанбаи дуюми муҳимми санаи 16 ноябр ба раванди демократикунонии ҷомеа ва таҳкими ниҳоди президентӣ рабт дорад. 6 ноябри соли 1994 тариқи раъйпурсии умумихалқӣ Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардид, ки шакли идораи давлатиро президентӣ муайян намуд. Дар ҳамин рӯз интихоботи умумихалқии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон низ баргузор шуд. Пас аз 10 рӯз, яъне 16 ноябри соли 1994 дар иҷлосияи Шӯрои Олӣ маросими расмии савгандёдкунӣ ва ба иҷрои вазифа шурӯъ намудани нахустин Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид. Ин рӯйдод дар таърихи ҳуқуқии кишвар марҳилаи нави давлатдориро оғоз бахшид, зеро бори аввал Сарвари давлат дар асоси Конститутсияи давлати соҳибистиқлол ва тариқи овоздиҳии мустақими шаҳрвандон ба сари қудрат омад.
Аҳаммияти ниҳоди президентӣ дар низоми давлатдорӣ пеш аз ҳама дар он ифода меёбад, ки мувофиқи моддаи 64-уми Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Сарвари давлат ва ҳокимияти иҷроия (Ҳукумат) буда, ҳомии Конститутсия ва қонунҳо, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, кафили истиқлолияти миллӣ, ягонагӣ ва тамомияти арзӣ мебошад. Бинобар ин таҷлили Рӯзи Президент ҳамчун рамзи эҳтиром ба ниҳоди давлатдорӣ ва рукнҳои конститутсионӣ арзёбӣ мешавад. Ба таъкиди намояндагони парлумон ва ҷомеаи шаҳрвандӣ, ки ин ташаббусро пешниҳод намуда буданд, ҳадафи аслии таъсиси ин ид арҷгузорӣ ба таърихи давлатдории навин, таҳкими ваҳдати миллӣ ва тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи худшиносиву ватандӯстӣ мебошад. Албатта, дар фазои таҳлили сиёсӣ дидгоҳҳои гуногун низ вуҷуд доранд; бархе аз таҳлилгарони хориҷӣ таъсиси ин рӯзро ба таҳкими марказиятгароии қудрат дар кишвар рабт медиҳанд, дар ҳоле ки ҷонибдорони ин ниҳод онро омили асосии суботи сиёсӣ ва пешгирии парокандагӣ дар минтақаи ҳассоси Осиёи Марказӣ мешуморанд.
Таҳлили маҷмӯии равандҳои таърихӣ ва сиёсии Тоҷикистони соҳибистиқлол собит месозад, ки Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон танҳо як санаи тақвимӣ нест, балки рамзи пирӯзии ақлу хирад бар ҷаҳолат, тантанаи ваҳдати миллӣ ва эътирофи нақши калидии шахсият дар таърих мебошад. Маҳз ба шарофати сиёсати хирадмандона, ҷасорати сиёсӣ ва ватандӯстии бепоёни Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон давлати тоҷикон аз вартаи нобудӣ наҷот ёфта, ба сӯи ояндаи дурахшон ва рушди устувор қадамҳои устувор гузошт.
Ҷашн гирифтани Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар марҳалаи муосир дорои аҳамияти бузурги сиёсӣ, таърихӣ ва тарбиявӣ мебошад. Ин сана на танҳо арҷгузорӣ ба фаъолияти шахсияти Пешвои миллат, балки дарки амиқи арзишҳои сулҳ, давлатдорӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ аст. Аҳамияти асосии ин рӯз дар шароити имрӯза дар чанд самти зерин таҷассум меёбад:
Якум, ин арҷгузорӣ ба нақши роҳбарии дурандешона аст. Зеро ин сана фурсатест то бори дигар нақши таърихии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар наҷоти давлат, бунёди сохти конститутсионӣ ва рушди устувори кишвар қадрдонӣ карда шавад. Таҷрибаи давлатдории Тоҷикистон нишон медиҳад, ки дар лаҳзаҳои ҳассос сиёсати хирадмандонаи роҳбар метавонад миллатро аз буҳронҳои амиқ раҳо бахшад;
Дуюм, имрӯз, ки вазъи геополитикии ҷаҳон ва минтақа ноором аст ва хатару таҳдидҳои нав ба амнияти давлатҳо пайдо мешаванд, мафҳуми сулҳу суботи ҷомеа қадри бештар пайдо мекунад. Рӯзи Президент рамзи ваҳдати миллӣ ва муттаҳидшавии мардуми Тоҷикистон дар атрофи ғояҳои созандагӣ ва ҳифзи манфиатҳои миллист;
Сеюм, барои ҷавонони имрӯза, ки дар фазои сулҳу оромӣ таваллуд шудаанд ва ба воя расидаанд, донистани таърихи бадастоварии истиқлолият ва машаққати солҳои аввали давлатдорӣ бениҳоят муҳим аст. Рӯзи Президент ҳамчун як дарсгоҳи ватандӯстӣ ва худшиносии миллӣ хидмат мекунад, то насли наврас қадри Истиқлолият ва оромии Ватанро ҳифз намоянд.
Чорум, имрӯз тавассути ташаббусҳои глобалии Президенти Тоҷикистон дар масоили об, иқлим ва ҳифзи пиряхҳо нуфузи кишвар дар арсаи байналмилалӣ хеле боло рафтааст. Ин рӯз имкон медиҳад, ки дастовардҳои бузурги иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии кишвар ҷамъбаст гардида, мавқеи Тоҷикистон ҳамчун давлати ташаббускор боз ҳам тақвият ёбад.
Ҳамин тариқ, санаи 16 ноябр дар тақвими сиёсӣ ва таърихии Тоҷикистон ду падидаи ба ҳам пайванд – оғози эҳёи давлатдорӣ дар соли 1992 ва таҳкими ҳуқуқии низоми президентиро дар соли 1994 дар худ таҷассум менамояд. Таҷлили ин рӯз на танҳо ёдоварӣ аз гузаштаи пурпечутоби солҳои нахустини истиқлол аст, балки баёнгари аҳаммияти субот, волоияти қонун ва ягонагии миллӣ барои рушди ояндаи Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.

Ғаффорӣ Нуъмонҷон Усмонзода,
мудири кафедраи муносибатҳои байналхалқии
Донишгоҳи давлатии ҳуқуқ, бизнес ва сиёсати Тоҷикистон,
доктори илмҳои таърих, профессор

You might also like