Нақши ҷавонон дар таҳкими худшиносӣ ва ифтихори миллӣ дар шароити ҷаҳонишавӣ
Дар асри XXI, ки онро асри иттилоот ва ҷаҳонишавӣ меноманд, масъалаи ҳифзи арзишҳои миллӣ ва таҳкими худшиносии миллӣ ба яке аз самтҳои муҳимми сиёсати иҷтимоӣ ва фарҳангии ҳар як давлат табдил ёфтааст. Барои Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки дорои таърихи куҳан, фарҳанги ғанӣ ва анъанаҳои пурқиммат мебошад, ин масъала аҳамияти хос дорад. Дар ин раванд, нақши ҷавонон, махсусан донишҷӯён, ҳамчун нерӯи фаъол ва ояндасози ҷомеа ниҳоят бузург аст.
Худшиносии миллӣ ҳамчун як мафҳуми иҷтимоӣ ва фарҳангӣ, дарки мансубияти шахсро ба миллат, эҳтиром ба таърих, забон, фарҳанг ва арзишҳои миллӣ дар бар мегирад. Ифтихори миллӣ бошад, натиҷаи ҳамин худшиносӣ буда, дар шакли эҳсоси ифтихор аз дастовардҳои миллат, ҳифзи мероси фарҳангӣ ва талош барои рушди он зоҳир мегардад. Аз ин лиҳоз, тарбияи чунин сифатҳо дар байни донишҷӯён вазифаи муҳими муассисаҳои таълимӣ ва ҷомеа мебошад.
Донишҷӯён, ки дар марҳилаи муҳимми ташаккули шахсият қарор доранд, бояд натанҳо дониши касбӣ, балки ҷаҳонбинии васеъ ва мавқеи устувори шаҳрвандӣ дошта бошанд. Омӯзиши фанҳои гуманитарӣ, аз ҷумла таърих, адабиёт ва фарҳангшиносӣ, метавонад дар ташаккули худшиносии миллӣ нақши муҳим бозад. Шиносоӣ бо мероси ғании ниёгон, осори классикони адабиёти тоҷик, арзишҳои ахлоқию маънавӣ ба донишҷӯён имкон медиҳад, ки худро ҳамчун ворисони фарҳанги бузург эҳсос намоянд.
Дар баробари ин, донишҷӯён метавонанд тавассути фаъолияти иҷтимоӣ ва фарҳангӣ дар таҳкими ифтихори миллӣ саҳм гузоранд. Иштирок дар конференсияҳо, озмунҳои илмӣ, чорабиниҳои фарҳангӣ, рӯзҳои миллӣ ва дигар ташаббусҳо имконият медиҳанд, ки онҳо дониш ва ҷаҳонбинии худро такмил дода, ҳамзамон арзишҳои миллиро тарғиб намоянд. Илова бар ин, истифодаи васоити ахбори омма ва шабакаҳои иҷтимоӣ барои паҳн намудани маълумоти муфид дар бораи таърих ва фарҳанги миллӣ низ яке аз роҳҳои муассири баланд бардоштани ифтихори миллӣ мебошад.
Ҷавонон барандаи асосии неруи зеҳнӣ ва ҷисмонии ҷомеа буда, қобилияти бузурги меҳнатӣ, эҷодиёти техникӣ ва фарҳангию бадеӣ, фаъолияти истеҳсолӣ дар тамоми соҳаҳои мавҷудияти инсонро дорад;
Ҷавонон дурнамои бузурги ичтимоӣ ва касбӣ доранд, онҳо нисбат ба дигар гуруҳҳои иҷтимоии ҷамъият тезтар дониш, касбу ҳунар ва ихтисосҳои нав азхуд карда метавонанд.
Масъалаи асосӣ ҳангоми баррасии нақши ҷавонон дар ҷомеа, масъалаи субъект ва объекти дигаргуниҳои иҷтимоӣ мебошад. Ҷавон ба ҳаёт ворид шуда, зери таъсири шароити иҷтимоӣ, оила, муассисаҳои таълимӣ қарор гирифта, баъдтар дар раванди ба воя расидан ва ба марҳилаҳои баркамолтари рушд гузаштан ба ҷомеа таъсири ҷиддӣ мерасонад.
Бо вуҷуди ин, дар шароити ҷаҳонишавӣ ва таъсири фарҳангҳои хориҷӣ, хатари коста гардидани арзишҳои миллӣ вуҷуд дорад. Баъзе ҷавонон зери таъсири фарҳангҳои бегона қарор гирифта, аз арзишҳои миллии худ дур мешаванд. Ин ҳолат зарурати андешидани чораҳои муассирро барои ҳифзи ҳувияти миллӣ тақозо менамояд. Аз ҷумла, баланд бардоштани сифати таълим, ташкили барномаҳои тарбиявӣ, дастгирии ҷавонони болаёқат ва рушди сиёсати ҷавонон метавонад дар ин самт мусоидат намояд.
Нақши оила низ дар тарбияи ифтихори миллӣ хеле муҳим аст. Маҳз дар муҳити оила фарзанд аввалин дарсҳои муҳаббат ба Ватан, эҳтиром ба забон ва анъанаҳоро меомӯзад. Баъдан, муассисаҳои таълимӣ ва ҷомеа ин равандро идома медиҳанд. Ҳамкории зичи оила, мактаб ва ҷомеа метавонад ба ташаккули шахсияти комили миллӣ мусоидат намояд.
Ҳамчунин, бояд таъкид кард, ки ифтихори миллӣ набояд ба ифротгароӣ ё беэҳтиромӣ нисбат ба дигар миллатҳо оварда расонад. Баръакс, шахси дорои худшиносии баланд метавонад бо эҳтиром ба дигар фарҳангҳо муносибат намояд ва дар айни замон арзишҳои миллии худро ҳифз кунад. Ин гуна муносибат ба ташаккули ҷомеаи таҳаммулгаро ва пешрафта мусоидат мекунад.
Дар фарҷом метавон гуфт, ки донишҷӯён ҳамчун қишри фаъоли ҷомеа дар таҳкими худшиносӣ ва ифтихори миллӣ нақши калидӣ доранд. Онҳо метавонанд бо дониш, маърифат, фаъолияти иҷтимоӣ ва эҳсоси масъулиятшиносӣ дар рушди ҷомеа саҳми арзанда гузоранд. Танҳо бо тарбияи ҷавонони худшинос, ватандӯст ва соҳибмаърифат метавон ояндаи дурахшони миллатро таъмин намуд.
Абдуллоева Адолатҷон Толибҷоновна –
н.и.и., дотсент, мудири кафедраи
иқтисоди ҷаҳонӣ