Аҳамияти шинохти дурусти арзишҳои динӣ аз хурофот дар ҷомеаи муосир

Дар шароити ҷаҳони муосир масъалаи шинохти дурусти арзишҳои динӣ ва ҷудо кардани онҳо аз хурофоту таассуб аҳамияти махсус пайдо кардааст. Барои ҷомеае, ки дар роҳи рушди устувор, таҳкими давлатдорӣ ва баланд бардоштани сатҳи маърифат қарор дорад, фаҳмиши дурусти моҳияти дини ислом хеле муҳим мебошад. Ислом, ки яке аз динҳои бузурги ҷаҳонӣ ба шумор меравад, дар асл дини маърифат, илм, ахлоқи баланд ва инсондӯстӣ аст. Аммо дар баъзе ҳолатҳо бар асари надоштани дониши кофӣ, таъсири таассуб, хурофот ва анъанаҳои нодурусти иҷтимоӣ моҳияти аслии он нодуруст фаҳмида мешавад. Аз ин рӯ, тарғиби исломи маърифатӣ ва дурӣ аз хурофот яке аз вазифаҳои муҳими ҷомеаи муосир ба шумор меравад.

Мафҳуми исломи маърифатӣ пеш аз ҳама ба фаҳмиши амиқ, оқилона ва илмии таълимоти ислом ишора мекунад. Ислом инсонро ба донишандӯзӣ, худшиносӣ, ахлоқи нек, адолат, меҳнат ва эҳтироми инсон даъват менамояд. Таърих гувоҳ аст, ки тамаддуни исломӣ дар давраҳои гуногун ба рушди илм, фарҳанг ва тамаддуни ҷаҳонӣ саҳми бузург гузоштааст. Дар давраи шукуфоии тамаддуни исломӣ олимон дар соҳаҳои тиб, риёзиёт, фалсафа, нуҷум, химия ва дигар илмҳо дастовардҳои назаррас ба даст овардаанд. Ин далел нишон медиҳад, ки ислом бо илм ва маърифат мухолифат надорад, балки онҳоро ташвиқ мекунад.

Дар баробари ин, хурофот ҳамчун падидаи иҷтимоӣ ва фарҳангӣ дар баъзе ҷомеаҳо ба миён омадааст. Хурофот маҷмӯи бовару эътиқодҳое мебошад, ки ба далелҳои илмӣ, мантиқ ва таълимоти аслии дин такя намекунанд. Дар баъзе мавридҳо хурофот бо номи дин муаррифӣ мешавад, ки ин ҳолат ба таҳрифи моҳияти ҳақиқии дин оварда мерасонад. Бисёр расму оинҳо, ки дар ҷомеа ҳамчун амали динӣ қабул мешаванд, дар асл бо таълимоти аслии ислом робитаи мустақим надоранд ва бештар ба анъанаҳои маҳаллӣ ё таассуби иҷтимоӣ марбут мебошанд.

Тарғиби хурофот метавонад ба рушди ҷомеа таъсири манфӣ расонад. Аввалан, он сатҳи маърифати мардумро паст мекунад, зеро инсон ба ҷои истифодаи дониш, ақл ва таҳлил ба боварҳои беасос такя мекунад. Дуюм, хурофот метавонад сабаби паҳн шудани андешаҳои нодуруст дар бораи дин гардад, ки дар натиҷа дар ҷомеа таассуб ва нофаҳмиҳо пайдо мешаванд. Сеюм, хурофот дар баъзе ҳолатҳо ба саломатии инсон низ таъсири манфӣ мерасонад, зеро баъзе одамон ба ҷойи муроҷиат ба табибон ва истифодаи усулҳои илмии табобат ба усулҳои ғайриилмӣ ва беасос такя мекунанд.

Исломи маърифатӣ баръакс инсонро ба истифодаи ақл ва дониш даъват мекунад. Дар таълимоти исломӣ ҷустуҷӯи дониш ҳамчун яке аз вазифаҳои муҳими инсон арзёбӣ шудааст. Дар сарчашмаҳои классикии исломӣ таъкид мегардад, ки дониш метавонад инсонро аз ҷаҳолат ва гумроҳӣ раҳо намояд. Аз ҳамин сабаб дар ҷомеаи муосир тарбияи насли маърифатпарвар, таҳаммулгаро ва дорои ҷаҳонбинии илмӣ аҳамияти махсус дорад.

Дар Тоҷикистон низ масъалаи тарғиби исломи маърифатӣ ва пешгирии хурофот дар сиёсати иҷтимоӣ ва фарҳангии давлат мавқеи муҳим дорад. Ҷомеаи мо дар марҳилаи рушди босуръати иқтисодӣ ва фарҳангӣ қарор дорад ва барои расидан ба ин ҳадафҳо баланд бардоштани сатҳи маърифат ва фарҳанги шаҳрвандӣ зарур мебошад. Дар чунин шароит дин бояд ҳамчун омили таҳкими ахлоқи ҷомеа, ваҳдат ва ҳамдигарфаҳмӣ хизмат кунад, на ҳамчун воситаи паҳн намудани таассуб ва хурофот.

Нақши муассисаҳои илмӣ ва таълимӣ дар ин раванд хеле муҳим аст. Донишгоҳҳо, муассисаҳои илмӣ ва марказҳои омузишӣ метавонанд тавассути корҳои илмӣ, маърифатӣ ва тарбиявӣ дар баланд бардоштани сатҳи фаҳмиши дурусти дин саҳми назаррас гузоранд. Дар баробари ин, воситаҳои ахбори омма низ метавонанд дар тарғиби дониш, маърифат ва фаҳмиши дурусти арзишҳои динӣ нақши муҳим бозанд.

Ҳамчунин оила ҳамчун муҳити асосии тарбияи инсон дар ташаккули ҷаҳонбинии солими фарзандон аҳамияти бузург дорад. Агар дар муҳити оилавӣ арзишҳои маърифатӣ, эҳтироми илм ва тафаккури интиқодӣ тарғиб карда шаванд, насли ҷавон низ аз хурофот ва таассуб дур мемонад. Тарбияи дурусти маънавӣ метавонад ҷавононро ба роҳи донишандӯзӣ, меҳнат ва масъулияти иҷтимоӣ раҳнамоӣ намояд.

Исломи маърифатӣ инчунин ба арзишҳои умумиинсонӣ такя мекунад. Адолат, раҳмдилӣ, ростқавлӣ, эҳтироми инсон, ҳифзи саломатӣ ва кӯмак ба ниёзмандон аз ҷумлаи арзишҳое мебошанд, ки дар таълимоти ислом мавқеи муҳим доранд. Ин арзишҳо метавонанд ҳамчун пояи муҳими рушди ҷомеаи солим ва мутамаддин хизмат кунанд.

Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва рушди босуръати технологияҳои иттилоотӣ масъалаи ҳифзи тафаккури солим ва маърифати динӣ боз ҳам муҳимтар мегардад. Ҷавонон бояд тавонанд байни дониш ва хурофот, байни таълимоти ҳақиқии дин ва тафсирҳои нодуруст фарқ гузоранд. Барои ин баланд бардоштани сатҳи маърифати динӣ, фарҳангӣ ва илмӣ аҳамияти калон дорад.

Бо такя ба далелҳои болозикр метавон гуфт, ки исломи маърифатӣ ҳамчун шакли дурусти дарки таълимоти ислом метавонад дар таҳкими арзишҳои ахлоқӣ, рушди фарҳангӣ ва пешрафти иҷтимоии ҷомеа нақши муҳим бозад. Дурӣ аз хурофот ва таассуб шарти муҳими ташаккули ҷомеаи маърифатпарвар ва мутамаддин мебошад. Танҳо тавассути дониш, таҳлил, тафаккури илмӣ ва эҳтироми арзишҳои ҳақиқии дин мо метавонем ҷомеаи солим, устувор ва пешрафтаро бунёд намоем.

Шуъбаи таҳлил ва робита бо ҷомеа