Рисолати инсонӣ ва ҳифзи асолати ниёгон

Хиёнат ба миллат яке аз ҷиноятҳои маънавӣ ва сиёсӣ мебошад, ки ҳамеша дар дилхоҳ давлат боиси осеби ҷомеа ва фурӯпошии ваҳдати миллӣ шудааст. Ин падида на танҳо дар заминаи ҷанг ва амалиёти низомӣ сурат мегирад, балки гоҳе дар шакли таблиғоти нодуруст, суханҳои бофтаю пурғараз ё беэътиноӣ нисбат ба арзишҳои миллӣ ва иҷтимоӣ низ зуҳур мекунад. Таърих нишон медиҳад, ки хиёнат ба миллат на ҳамеша бо зӯроварӣ ва хунрезӣ алоқаманд аст, он метавонад дар шакли маънавӣ, сиёсӣ ё иқтисодӣ ба ҷомеа осеб расонад. Аз ин нуқтаи назар, омӯзиши ин падида ва роҳҳои пешгирии он барои ҳар як шахс ва ҷомеа аҳамияти махсус дорад.

Хоинони миллат аксаран шахсоне ҳастанд, ки манфиатҳои шахсиро болотар аз манфиатҳои умумӣ мегузоранд. Онҳо бо ғараз ва худписандӣ амал мекунанд ва эҳсоси масъулият нисбат ба сарнавишти халқу кишварро фаромӯш мекунанд. Аммо ҳар амали хиёнат ҳамеша ба ҷомеа таъсир мерасонад: эътимод ба давлат коста мешавад, ваҳдати мардум заиф мегардад ва имкониятҳои рушд маҳдуд мешаванд. Аз ин рӯ, мубориза бо хиёнат бояд на танҳо амали қонунӣ, балки пеш аз ҳама маънавӣ ва иҷтимоӣ бошад. Шахсоне, ки таърихи миллат ва арзишҳои онро мешиносанд ва эҳтиром мегузоранд, камтар ба чунин амалҳо даст мезананд.

Яке аз омилҳои асосии пешгирии хиёнат ба миллат – таълим ва худшиносӣ аст. Ҷомеае, ки таърихи худро медонад, қаҳрамононашро қадр мекунад ва арзишҳои миллӣ ва фарҳангии худро эҳтиром менамояд, на танҳо камтар хиёнат мебинад, балки барои рушди устувор ва ваҳдати миллӣ омода мешавад. Омӯзиш на танҳо дониши илмӣ ва касбӣ медиҳад, балки инсоният, рисолати шаҳрвандӣ ва ҳисси масъулиятро низ тақвият мебахшад. Бо тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи ватандӯстӣ, ростқавлӣ ва эҳтиром ба дигарон метавон хиёнатро пешгирӣ кард ва ҷомеаро аз осеби маънавӣ ва сиёсӣ муҳофизат намуд.

Рисолати шаҳрвандӣ низ нақши муҳим дорад. Дар марҳилаи кунунии рушди давлатдории тоҷикон, мафҳуми «шаҳрванд» танҳо бо доштани шиноснома маҳдуд намешавад. Рисолати ҳақиқии шаҳрвандӣ дар садоқат ба арзишҳои миллӣ ва истодагӣ дар баробари фарҳангҳои бегона таҷассум меёбад. Ин на танҳо вазифаи давлат, балки рисолати ҳар як узви ҷомеа аст.  Ҳифзи миллат вазифаи як гурӯҳ ё ниҳод нест; ҳар як шахс бояд ҳисси масъулиятро нисбат ба давлат ва ҷомеа дошта бошад. Ин масъулият дар амалҳои рӯзмарра, ҳамчун шаҳрванд эътироф кардани қонун, эҳтиром ба ҳамдигар ва ҳифзи арзишҳои миллӣ зоҳир мешавад. Ҳар як шахсе, ки таъсиррасон будани ҳар амалашро ба сарнавишти ҷомеа дарк менамояд, метавонад сипари боэътимод бар зидди хиёнат бошад.

Дар заминаи таърих низ мебинем, ки хиёнат ба миллат ҳамеша оқибатҳои вазнин ба бор овардааст. Он метавонад сарнавишти як кишварро тағйир диҳад, эътимодро аз байн бибарад ва ҳамкории байни мардумро заиф созад. Аз ин ҷиҳат, омӯзиши таърих ва таҳлили хатогиҳои гузашта низ як воситаи муҳим барои пешгирии хиёнат аст. Бо дарки амиқ ва интиқоди воқеии рӯйдодҳои гузашта, ҷомеа метавонад роҳҳои ҳифзи арзишҳои миллӣ ва ваҳдати миллӣ пайдо кунад.

Дар ниҳоят, бояд дарк кард, ки пешгирии хиёнат ба миллат як вазифаи дастаҷамъист. Ҳар як шаҳрванд бо шуури баланди миллӣ, эҳтиром ба қонун ва пос доштани арзишҳои таърихӣ ва фарҳангӣ, метавонад роҳи рушд ва ваҳдати миллиро таъмин намояд. Хиёнат ба миллат на танҳо амали шахсӣ, балки озмоиши инсоният аст ва ҳар як нафар бо садоқат ва масъулият метавонад ба пешрафти ҷомеа саҳм гузорад.

Бо ин назари васеъ, маълум мешавад, ки хиёнат танҳо бо амали ҷинояткорӣ муайян намешавад; он ҳамчунин ба маънавият ва масъулияти шаҳрвандӣ рабт дорад. Аз ин рӯ, пешгирӣ ва мубориза бо хиёнат бояд бо роҳи тарбия, омӯзиш, худшиносӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллии ҷомеа амалӣ шавад. Танҳо бо ҳамдигарфаҳмӣ, масъулиятшиносӣ ва садоқат ба миллат метавон ҷомеаро аз хатари хиёнат эмин нигоҳ дошт ва роҳи рушди устуворро таъмин намуд.

Мо бояд бо шиори: “Ифтихор аз гузашта, масъулият дар ҳозира, боварӣ ба оянда!” амал намоем.

Раҳимова Умедахон Ҷўрабоевна

доктори фалсафа (PhD), муаллими калон.