Нақши Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар рушди Тоҷикистон
Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки соли 1991 ба даст омадааст, барои миллати тоҷик оғози марҳалаи нави таърихӣ гардид. Ин давра ҳамзамон бо мушкилоти сахт — аз ҷумла буҳрони сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ ҳамроҳ буд, ки ҳаёти миллиро таҳти таҳдид қарор дода буд. Дар чунин вазъ, роҳбарие зарур буд, ки тавонад миллатро муттаҳид созад, суботро барқарор намояд ва заминаи давлатдории навинро гузорад.
Шахсе, ки тавонист ин масъулияти таърихиро ба дӯш гирад, Эмомалӣ Раҳмон — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Пешвои муаззами миллат мебошад.
Нақши ӯ дар рушди Тоҷикистон аз чанд ҷиҳат арзёбӣ мешавад: таъмини ваҳдати миллӣ ва сулҳи устувор; эҳёи иқтисоди миллӣ; рушди иҷтимоӣ ва фарҳангӣ; сиёсати хориҷии мустақил ва ҳамкоронаи давлат; инчунин таҳкими ҳувияти миллӣ ва арзишҳои давлатдорӣ. Мақсади ин таҳқиқ таҳлил ва арзёбии илмии саҳми Пешвои миллат дар раванди давлатсозӣ ва рушди устувори кишвар мебошад.
- Сиёсати ваҳдатсозӣ ва барқарории сулҳ
Пас аз ҷанги шаҳрвандии солҳои 1992–1997 Тоҷикистон дар остонаи фурӯпошии пурра қарор дошт. Аз лиҳози илмӣ, давраи мазкурро метавон марҳилаи буҳрони давлатдорӣ ва фалаҷшавии сохторҳои сиёсӣ номид. Дар чунин шароит Эмомалӣ Раҳмон бо шиори «Тоҷикон бояд дар сарзамини худ сулҳу осоишро барқарор созанд» ба саҳнаи сиёсӣ омад. Аз соли 1992 роҳбарии давлатро ба уҳда гирифта, ӯ гуфт: «Ман ҷони худро барои сулҳ ва ваҳдати миллӣ фидо мекунам».
Ин сухан на танҳо шиор, балки барномаи сиёсӣ буд. Бо талошҳои пайваста ва музокироти бисёрҷониба, соли 1997 Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Маскав ба имзо расид, ки онро муҳаққиқон ҳамчун «санади таърихии эҳёи давлатдории тоҷикон» арзёбӣ мекунанд.
Таҳлили таҷрибаи сулҳи тоҷикон нишон медиҳад, ки ин раванд на танҳо ба барқарории амният, балки ба таҳкими асосҳои ҳуқуқии давлат ва рушди ҷомеаи шаҳрвандӣ мусоидат намуд. Маҳз тавассути сиёсати ваҳдатсозии Пешвои миллат Тоҷикистон тавонист давлати воҳид, устувор ва дорои эътибори байналмилалӣ гардад.
- Рушди иқтисод ва сиёсати стратегии миллӣ
Пас аз барқарории сулҳ, масъалаи асосии давлат – эҳёи иқтисоди вайроншуда буд. Аз нуқтаи назари илмӣ, модели иқтисодии Тоҷикистон дар ин давра аз шакли гузаришӣ (аз иқтисоди фармонӣ ба иқтисоди бозор) ба иқтисоди иҷтимоӣ-гумонанд табдил ёфт.
Бо ибтикори Эмомалӣ Раҳмон барномаҳои стратегии муҳиме амалӣ гардиданд, аз ҷумла:
- Стратегияи миллии рушди Тоҷикистон то соли 2030;
- Барномаи давлатӣ оид ба саноатикунонии босуръати кишвар (2019–2030);
- Барномаи энергетикии миллӣ, ки ҳадафи асосии он — расидан ба истиқлолияти энергетикӣ мебошад.
Сохтмони Нерӯгоҳи барқи обии “Роғун” — рамзи сиёсати стратегӣ ва худшиносии миллӣ гардид. Аз нуқтаи назари ин лоиҳа, нишондиҳандаи амалӣ шудани консепсияи “таъмини истиқлолияти энергетикӣ ҳамчун пояи амнияти миллӣ” мебошад.
Ҳамзамон, таваҷҷуҳи махсус ба рушди инфрасохтор, роҳсозӣ ва иртиботи минтақавӣ дода шуд. Лоиҳаҳои “Роҳи абрешими нав”, “CASA-1000” ва пайвастани Тоҷикистон ба шабакаҳои нақлиётии Осиёи Марказӣ нишон медиҳанд, ки сиёсати иқтисодии кишвар ба ҳамгироии минтақавӣ ва ҷалби сармояи хориҷӣ равона шудааст.
- Рушди иҷтимоӣ, илм ва маориф
Дар таҳлили сиёсати иҷтимоии Пешвои миллат, ҷанбаи инсонмеҳварӣ ва маърифатпарварӣ ҷойгоҳи муҳим дорад. Президенти кишвар борҳо таъкид кардааст, ки «саодати миллат аз сатҳи илму маърифат вобаста аст».
Дар ин замина, ислоҳоти амиқ дар соҳаи маориф, илму фарҳанг амалӣ гардид. Сохтмони мактабҳо, донишгоҳҳо, таъсиси Донишгоҳи технологии Тоҷикистон, Донишгоҳи давлатии Хоруғ, Академияи илмҳои кишоварзӣ ва дигар муассисаҳо намунаи сиёсати босамари Пешвои миллат дар рушди зеҳнии ҷомеа мебошанд.
Ғайр аз ин, таваҷҷуҳ ба ҷавонон, занон ва оила ҳамчун сутунҳои иҷтимоии давлат аз сиёсати иҷтимоии пешгирикунанда дарак медиҳад. Барномаҳои давлатӣ оид ба ҷавонон ва сиёсати гендерӣ нишон медиҳанд, ки Пешвои миллат рушди инсониро асоси устувории миллӣ медонад.
- Сиёсати хориҷӣ ва мавқеи геополитикии Тоҷикистон
Сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон зери роҳбарии Эмомалӣ Раҳмон хусусияти мустақил, мутавозин ва ҳамкорона дорад. Аз нуқтаи назарии илмҳои сиёсӣ, ин сиёсати “асосёфта ба манфиатҳои миллӣ дар муҳити бисёрқутбӣ” номида мешавад.
Тоҷикистон имрӯз бо аксари кишварҳои ҷаҳон робитаҳои дипломатӣ дорад ва узви фаъоли ташкилотҳои байналмилалӣ — СММ, СҲШ, СААД, ИДМ ва дигарон мебошад.
Бахусус, ташаббусҳои байналмилалии Пешвои миллат дар соҳаи ҳифзи захираҳои об, ки аз ҷониби Маҷмаи умумии СММ дастгирӣ ёфтаанд, ба Тоҷикистон ҷойгоҳи махсус бахшидаанд. Солҳои “Даҳсолаи байналмилалии амал ‘Об барои рушди устувор, 2018–2028’” далели равшани нуфузи Тоҷикистон дар арсаи ҷаҳонӣ мебошад.
- Арзишҳои миллӣ ва худшиносии фарҳангӣ
Пас аз давраи истиқлолият, масъалаи эҳёи фарҳанг ва ҳувияти миллӣ аҳамияти хос пайдо намуд. Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон бо таҳияи барномаҳои фарҳангӣ ва таърихӣ, аз ҷумла ҷашни 2750-солагии шаҳри Кӯлоб, 3000-солагии Ҳисор, 700-солагии Камоли Хуҷандӣ ва 1100-солагии Давлати Сомониён саҳми назаррас дар боло бурдани ифтихори миллӣ гузоштааст.
Аз дидгоҳи илмҳои иҷтимоӣ, ин сиёсат ба «миллатсозӣ тавассути фарҳанг» мусоидат мекунад. Забони тоҷикӣ ҳамчун пояи ягонагии миллӣ мавқеи устувор пайдо кард; китобҳои таърихӣ ва фарҳангӣ, ба мисли «Тоҷикон дар оинаи таърих», на танҳо асари илмӣ, балки манифести худшиносии миллӣ ба ҳисоб мераванд.
Дар натиҷа, идеологияи миллии давлати тоҷикон бар асоси ваҳдати миллӣ, забон, фарҳанг ва арзишҳои сулҳомез таҳким ёфт.
Бо назардошти таҳлили ҷанбаҳои гуногуни сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ, метавон ба хулосае омад, ки нақши Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон хусусияти сарнавиштсоз дорад. Вай тавонист дар як давраи таърихии душвор давлатро аз парокандагӣ наҷот диҳад, сулҳро барқарор намояд ва самтҳои асосии рушди устувори кишварро муайян кунад.
Аз нигоҳи илмӣ, модели роҳбарии ӯ бо се хусусияти калидӣ фарқ мекунад:
- Суботи сиёсӣ ва ваҳдати миллӣ,
- Сиёсати стратегӣ ва дурнамо,
- Омезиши арзишҳои миллӣ бо равандҳои ҷаҳонӣ.
Имрӯз Тоҷикистон дар фазои сулҳу субот рушд мекунад ва мақоми байналмилалии худро таҳким мебахшад. Ин ҳама натиҷаи роҳбарии оқилона ва сиёсати давлатсозонаи Пешвои миллат мебошад.
Дар ҷамъбаст метавон гуфт, ки нақши Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон дар рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон на танҳо сиёсӣ, балки таърихӣ ва сарнавиштсоз аст. Ӯ тавонист миллатро ба ҳам оварад, суботро барқарор кунад ва роҳҳои устувори пешрафтро муайян созад. Аз ин рӯ, саҳми ӯ дар таърихи давлатдории тоҷикон ҳамчун Пешвои бузурги даврони истиқлолият ҷовидона боқӣ хоҳад монд.
Устодозода Ф. – ассистенти кафедраи иқтисоди ҷаҳонии ДДҲБСТ